De Ecolizer - ecodesign tool van de OVAM
De Ecolizer is het nieuwe ecodesign ontwerpinstrument van de OVAM dat gebruik maakt van de eco-indicator '99 methode. Met de Ecolizer richt de OVAM zich tot alle ontwerpers en bedrijven die producten ontwerpen en op zoek zijn naar een inschatting van de milieu impact hiervan.
De behoefte
Een aantal aspecten waren aanleiding voor dit instrument. De OVAM heeft al geruime tijd een sterke werking rond afvalpreventie. Tegelijk worden bedrijven, door de schaarser wordende grondstoffen en energiebronnen, uitgedaagd om meer waarde te creëren met minder impact. Dit kan door een ontkoppeling van de economische groei en de milieubelasting. Europa legt ook meer en meer regels vast rond een aanvaardbare belasting voor het milieu van het product. Ecodesign of het voorkomen van afval en verlagen van milieu-impact door in te grijpen bij het ontwerp van het product en dus bij de ontwerper, is één van de mogelijke pistes hiervoor. Ecodesign is ondertussen één van de vier pijlers van eco-efficiëntie, een thema waar de OVAM reeds enkele jaren campagne rond voert. Een aantal vooroordelen zorgen ervoor dat ecodesign weinig ingang vindt. Zo wordt het deel 'eco' vooral met ecologisch en niet met economisch voordeel geassocieerd. Ook het imago van ecodesign gereduceerd tot oubollige producten in klassieke, milieuvriendelijke materialen blijft hardnekkig standhouden. De Ecolizer moest dus ook kunnen fungeren als een uithangbord om de term ecodesign verder bekend te maken en om het imago ervan op te schroeven.
Waarom de focus op ontwerpers? Zij leggen bij het ontwerp van een product diverse parameters vast die de milieubelasting van het product bepalen doorheen zijn levenscyclus. Ecodesign is een ontwerpmethode die deze milieubelasting tijdens de ontwerpfase bekijkt, evalueert en de zwaarste belastingen aanpakt. De OVAM stelt dat ecodesign producten een hogere graad van innovatie nastreven dan gewoonlijk en dus voor bedrijven ook een mogelijkheid zijn om aan innovatie te doen. Uit een behoeftepeiling van de OVAM bleek enerzijds dat ontwerpers open staan voor ecodesign en graag andere invalshoeken en ontwerpmethodes ontdekken, maar anderzijds door de sterke concurrentie weinig tijd hebben om hierin te investeren. Dit bemoeilijkt het doen ingang vinden van de intensieve ecodesign methodes. Hieruit werd meegenomen dat de Ecolizer snel en zonder veel voorkennis te gebruiken zou zijn.
Er bestaan al heel wat methodes en instrumenten om ecodesign toe te passen. Men kan daarbij een onderscheid maken tussen geavanceerde, maar complexe methodes die veel expertise vragen van de gebruiker en methodes die aggregerend zijn en toelaten om de milieu-impact uit te drukken in één indicator. De doorstroming van deze academische informatie naar de ontwerpwereld is echter beperkt en waar wel ter beschikking, wordt het weinig gebruikt. De meest gekende en veel gebruikte "single indicator methodology" is de in Nederland ontwikkelde Eco-indicator 99. Deze indicator (uitgedrukt in ecopunten) vat in één cijfer de milieu-impact van materialen en processen samen. De indicatoren zijn een eenvoudig, maar betrouwbare bron om snelle beslissingen te nemen en ecodesign op een gebruiksvriendelijke en snelle wijze te integreren in het ontwerpproces. Deze methodologie is dus uitstekend geschikt om gebruikt te worden door ontwerpers die doorgaans geen uitgebreide kennis hebben van ecodesign. Op deze wijze is het voor een ontwerper eenvoudig om een milieuevaluatie tussen verschillende productvoorstellen te maken. De ontwerper kan de indicatoren ook gebruiken voor de keuze van een materiaal of proces dat het minst belastend is. De eco-indicator 99 methode wordt momenteel nog weinig gebruikt door ontwerpers. Een reden daarvoor is de verschijningvorm als wetenschappelijk document met tabellen. Dit blijkt een beperkte aantrekkingskracht te hebben voor ontwerpers.
De ca.200 indicatoren van de 'Eco-indicator 99 Handleiding voor ontwerpers' werd gekozen als basis voor de Ecolizer.
Vermits gesteld wordt dat ecodesign begint op de ontwerptafel willen we met de Ecolizer ook een instrument aanreiken dat op de ontwerptafel kan gebruikt worden tijdens het tekenend ontwerpen. Zo werd bewust niet voor een softwaretoepassing gekozen.
Voor de verspreiding van de Ecolizer is in eerste instantie gekozen voor workshops waarop professionele ontwerpers worden uitgenodigd. In een volgende fase zal de Ecolizer via gerichte mailing of aanvraag worden verspreid naar bedrijven en scholen en ook als PDF van de website te downloaden zijn.