Transitie duurzaam materialenbeheer: Toekomstbeeld

Visievorming in het vizier

De gezamenlijke opgave is het richting geven aan de transitie naar een duurzaam materialenbeheer. Om richting te geven is een transitiedoel nodig. Maar wat is dat dan en hoe ziet dat eruit?

Ook al zijn we niet in staat om in de toekomst te kijken, toch kunnen we ons inbeeldingsvermogen gebruiken om inspirerende toekomstbeelden of toekomstgerichte streefbeelden te creëren, waar we ons vizier op richten of als gezamenlijk kompas mee aan de slag kunnen gaan.

Waarom werken met een toekomstbeeld en streefbeelden?

Een toekomstbeeld [mogelijke synoniemen: leitbild, inspiratiebron, wenkend perspectief, duurzaamheidvisie, enz.] is geen voorspelling of een ontwerp in de zin van een blauwdruk op basis van expertkennis. Het gaat hierbij niet om de waarschijnlijkheid van het toekomstbeeld, maar om de vraag waar we (in de visie van de deelnemers in het transitieproces) als samenleving heen zouden moeten gaan.

Een toekomstbeeld is een inspiratiebron om van onderuit initiatieven te ontlokken en richting te geven.
Een geeft richting, verduidelijkt ook het ambitieniveau en de inhoudelijke agenda, werkt uitdagend en mobiliserend, wekt enthousiasme op en identificeert kansen voor innovatie.

• Wat is het toekomstbeeld Duurzaam Materialenbeheer voor Vlaanderen?
• Wat zijn de streefbeelden voor de prioritaire thema's?

Van toekomstbeeld naar dagelijkse praktijk

Een te vaag toekomstbeeld of een beeld dat er niet wezenlijk anders uitziet dan vandaag, geeft nauwelijks impuls. Een te concreet of gedetailleerd toekomstbeeld is evenmin optimaal, omdat het de creativiteit in het proces niet stimuleert. Het optimum ligt dus ergens daartussen.

Het is mogelijk dat een beeld een aantal voorheen onverenigbare belangen samenbrengt. Omdat het op hoofdlijnen is beschreven blijft er ook ruimte voor verschillende interpretaties en praktische invulling.

Op zichzelf is het al een kunst om een toekomstbeelden te ontwikkelen. Deze beelden ook daadwerkelijk omzetten naar de praktijk is nog lastiger. Het zal er dus op aan komen om het lange termijn 'denken' om te zetten in korte termijn 'doen'. Daarover vertellen we u later graag meer.

Wat is het toekomstbeeld Duurzaam Materialenbeheer voor Vlaanderen?

In de tweede helft van 2006 werd een toekomstbeeld uitgewerkt door de Transitiearena.

Het toekomstbeeld is tijdelijk bevroren op het einde van fase 1 (31 januari 2007). Het gaat om een werkstuk dat na fase 2 nog altijd kan worden aangepast en verdiept op basis van het werk en de ideeën van de Transitieteams. Van het toekomstbeeld zijn nog geen afgeleide producten gerealiseerd om het breed communiceerbaar te maken.

Hieronder geven we alvast enkele belangrijke punten van het toekomstbeeld mee.
De volledige versie van het toekomstbeeld kan u hier bekijken.

• Vlaanderen 'produceert en consumeert' niet zo zeer minder, maar wel op een andere doordachte manier. Vlaanderen kent een kringloopeconomie met integraal materialenbeheer als centrale spil en slaagt erin talrijke kringlopen van materialen hoogwaardig te sluiten.
• Vlaanderen blinkt uit in materialenkennis en is koploper in het ontwikkelen van nieuwe materialen en van producten met het oog op later hergebruik en recyclage. Een hele waaier van bedrijven heeft er zich in gespecialiseerd. Kennis en ervaring worden volop uitgewisseld.
• Omdat materialen 'gemeengoed' geworden zijn - bruikbaar voor en door iedereen -, moeten ze op elk moment in hun bestaan aan kwaliteitseisen voldoen om veelvuldig hergebruik mogelijk te maken.
• De risico's voor het leefmilieu van materialen zijn tot een minimum herleid door de invoering van strenge ecologische criteria.
• Het succes van een duurzaam materialenbeheer is ook te danken aan waakzame consumenten. Zij houden de integriteit van de materiaalketen en de traceerbaarheid van materialen mee in het oog.
• De overheid biedt een referentiekader dat regulerend werkt.
• Vlaanderen streeft een correcte prijsvorming na van haar materialen zonder daarvoor elders de ecologische en sociale druk te verhogen.

Wat zijn prioritaire transitiethema's voor Vlaanderen?

Op basis van een eerste toekomstbeeld op duurzaam materialenbeheer zijn door de Transitiearena vijf prioritaire transitiethema's geselecteerd voor Vlaanderen:

• Thema Slim Sluiten
• Thema Materialen op Maat
• Thema Tot Uw Dienst
• Thema Wakker Publiek
• Thema Groene Chemie / Kunststoffen

De selectie gebeurde op basis van criteria zoals: het geven van uitdrukking aan de urgentie van het vraagstuk materialenbeheer, het bieden van een oplossing aan de hardnekkige knelpunten, het bieden van opportuniteiten of kansen voor Vlaanderen, de mogelijkheden om door de arena te worden uitgewerkt. De transitiethema's vormen ook de basis voor de samenstelling van de transitieteams.

Momenteel werken de transitieteams de 'streefbeelden' voor de verschillende thema's uit.