Beheer

• Algemene bepalingen
• Administratieve verplichtingen
• Afvalstoffenregister
• Ontvangstbewijs
• Meldingsplicht
• Vervoer buiten het Vlaamse Gewest
• Lijst medische afvalstoffen
• Productie, inzameling en verpakking
• Afgifte en vervoer

Het VLAREA legt bepaalde administratieve en wettelijke verplichtingen op voor het beheer van medisch afval. Bovendien regelt het de gegevensverzameling van de afvalstoffenproductie en -verwerking.

Algemene bepalingen

Alle activiteiten van werknemers binnen het beheer van medisch afval vallen onder de regelgeving over het welzijn op het werk. Dit houdt onder meer in dat:

• voor elke activiteit een (taak)risicoanalyse is opgesteld;
• werkinstructies duidelijk opgesteld, en voldoende verspreid en toegelicht zijn, zodat een correcte toepassing ervan gegarandeerd is;
• de werknemers over de geschikte arbeidsmiddelen, en collectieve en persoonlijke beschermingsmiddelen beschikken;
• aangepaste etiketten en waarschuwingsmeldingen zijn aangebracht.

Opleiding personeel

Start u met een inzamelsysteem van afvalstoffen? Dan is de permanente vorming van uw personeel een cruciale voorwaarde voor een geslaagde inzameling. Nieuwe personeelsleden brengt u zo snel mogelijk op de hoogte van de inzamelregels. Zorg ook voor een goede interne communicatie bij gewijzigde regels. Verder biedt de verspreiding van praktische fiches en posters op de werkplaats een handig geheugensteuntje.

Interne inzameling en opslag

Bij de organisatie van de interne inzameling en opslag moet u met volgende aspecten rekening houden:

• aantal en soort afvalstoffen, die dagelijks op een bepaalde locatie vrijkomen;
• beschikbare opslagruimte op een locatie;
• inzamelfrequentie;
• gescheiden opslag van gevaarlijke stoffen, zodat het risico op een gevaarlijke onderlinge reactie is uitgesloten.

De optimalisering van de interne inzameling en opslag vermindert de kosten van de afvalverwerking. Volgende maatregelen hebben een gunstige invloed op de kostprijs:

• plaatsing van de juiste recipiënten bij selectieve inzameling van verschillende afvalstoffen op een locatie;
• afstemming van de recipiëntinhoud op het afvalaanbod;
• verhoging van de vullingsgraad van de recipiënten, met aandacht voor het maximaal toegelaten gewicht per recipiënt;
• optimalisering van de inzamelfrequentie van het afval, zodat volle recipiënten tijdig worden opgehaald;
• regelmatige controle op de samenstelling van de afvalstromen, en feedback hierover aan de afdelingen.

De opslagruimtes moeten aangepast zijn aan het verwachte aanbod van RMA en NRMA. Door duidelijke afspraken met een erkende overbrenger rond de ophaalfrequentie voorkomt u een overbelasting van uw opslagcapaciteit.

Het comité voor Ziekenhuishygiëne kan specifieke richtlijnen uitvaardigen over de interne inzameling en opslag.

Administratieve verplichtingen

Afvalstoffenregister

Iedere producent van bedrijfsafvalstoffen moet een afvalstoffenregister bijhouden. Het VLAREA legt zijn minimale gegevens vast. De samenstelling gebeurt via de identificatieformulieren die bij de ophalingen van de afvalstoffen horen. Hieraan voegt u de gegevens toe van de ophalingen waarvoor geen identificatieformulier verplicht is. U mag deze gegevens ook bewaren in een computerbestand. U moet ze dan wel kunnen staven met de ophaaldocumenten. Het register vult u maandelijks aan en houdt u ter beschikking van de overheid voor toezicht. Download een model van een afvalstoffenregister.

Ontvangstbewijs

Voor elke afgifte van bedrijfsafvalstoffen moet u een ontvangstbewijs afleveren. Dat bevat minstens dezelfde gegevens als het identificatieformulier. Dit laatste geldt dan ook als ontvangstbewijs.

Meldingsplicht

De OVAM selecteert op haar website jaarlijks bepaalde producenten van bedrijfsafvalstoffen. Zij ontvangen een brief met de vraag om hun afvalstoffenproductie van het afgelopen jaar te melden. Dit doen ze via het integrale milieujaarverslag (IMJV).

Ook bedrijven die een inrichting exploiteren, of die een activiteit uitoefenen die op de indelingslijst van VLAREM I met een 'R' is aangeduid, moeten jaarlijks aan de OVAM melden. In het algemeen vallen de instellingen voor geneeskunde of geneeskundige praktijken hier niet onder.

Bedrijfsafvalstoffen die qua aard en samenstelling vergelijkbaar zijn met huishoudelijke afvalstoffen die door of in opdracht van de gemeente werden ingezameld, moet u niet melden. Hebt u het afvalregister correct bijgehouden? Dan vindt u deze gegevens snel terug.

Vervoer buiten het Vlaams Gewest

Voor het transport van afvalstoffen naar het Waals of Brussels Hoofdstedelijk Gewest gelden meestal geen bijkomende administratieve verplichtingen.

Voor de overbrenging van afvalstoffen naar bestemmingen buiten België kan voorafgaand een toestemming van de betrokken landen nodig zijn. Meer informatie hierover vindt u in de OVAM-handleiding In- en uitvoer van afvalstoffen.

Lijst medische afvalstoffen

Het VLAREA maakt een onderscheid tussen niet-risicohoudend medisch afval (NRMA) en risicohoudend medisch afval (RMA). Hiervoor stelde men twee niet-limitatieve lijsten op.

Dit betekent dat elke producent van medisch afval deze lijst moet aanvullen met de afvalstoffen die hij zelf produceert, én waarvan de naam niet voorkomt op de lijsten van het VLAREA. Produceert u zulke afvalstoffen? Dan moet u die indelen als NRMA of RMA en daarvan een eigen lijst bijhouden.

Productie, inzameling en verpakking

De subafdeling 5.5.3 van het VLAREA regelt uitvoerig inzameling, opslag, vervoer en verwerking van medisch afval. Op deze pagina's vindt u alleen de hoofdlijnen van deze wetgeving terug. Meer details hierover leest u in de volledige handleiding. De wetgeving bepaalt verschillende regelingen voor:

• Medisch afval in instellingen voor geneeskunde
• Medisch afval in geneeskundige praktijken
• Opslag van medisch afval buiten de medische instellingen
• Medisch afval bij huishoudens en thuiszorg
• Specifieke regelingen

Afgifte en vervoer

Artikel 13 van het Afvalstoffendecreet regelt de verantwoordelijkheden van alle partijen die betrokken zijn bij het beheer van de afvalstoffenstromen.

Algemeen kader

Het Afvalstoffendecreet verplicht iedereen die betrokken is bij het afvalstoffenbeheer om alle redelijke maatregelen te nemen die de gezondheidsrisico's voor mens en milieu beperken. In het bijzonder moet elke betrokkene schade aan water, lucht, bodem, fauna en flora zo veel mogelijk voorkomen. Ook verstoring van natuur- en landschapschoon, geluids- of stankhinder moet hij vermijden.

Iedere betrokken partij moet dus als een goede huisvader omgaan met afvalstoffen:

• producent;
• opdrachtgever;
• overbrenger;
• vervoerder;
• verwerker.

Producent

De afvalproducent heeft volgende verantwoordelijkheden:

• selectieve inzameling van bepaalde afvalstoffen;
• gescheiden opslag van gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen, en van gevaarlijke afvalstoffen die vanwege hun aard niet mogen worden gemengd;
• correcte identificatie van gevaarlijke afvalstoffen en vermelding op het identificatieformulier;
• verpakking van afvalstoffen, conform de wettelijke bepalingen (VLAREA, ADR, ...);
• afgifte aan een erkende overbrenger of vergunde verwerker, of toepassing als secundaire grondstof. De afgifte aan een erkende overbrenger op zich is voldoende om in orde te zijn met de wettelijke bepalingen. Toch kunt u als producent het best naar de eindbestemming van het afval vragen. Zo vermijdt u dat afvalstoffen in een illegale situatie terechtkomen.

De producent moet vooral aandacht hebben voor giftige afvalstoffen. Want hiervoor is hij objectief aansprakelijk. Dit betekent dat hij aansprakelijk kan worden gesteld voor elke schade die de afvalstof veroorzaakt, tot en met de eindverwerking. Tot de giftige afvalstoffen behoren bijvoorbeeld bestrijdingsmiddelen, solventen en pcb-houdende afvalstoffen.

Opdrachtgever

De opdrachtgever is hij die de opdracht geeft tot het vervoer van afvalstoffen van de ene naar de andere plaats. Dit kan de producent, de erkende overbrenger, of de gemeentelijke overheid (bijv. voor huishoudafval) zijn. In de praktijk treedt vooral de erkende overbrenger als opdrachtgever op.

Gaat het om gevaarlijke afvalstoffen, zoals RMA of kga? Dan moet het verzekeringscontract van de opdrachtgever de risico's dekken die verbonden zijn met de overbrenging van het afval. Deze verplichting geldt ook voor een instelling voor geneeskunde.

Overbrenger

De overbrenger, zoals een afvalbedrijf of afvalmakelaar, heeft volgende verplichtingen:

• beschikken over de juiste erkenning;
• zorgen voor de ontvangst van afvalstoffen tegen ontvangstbewijs;
• zorgen voor de afgifte van afvalstoffen aan een vergunde verwerker;
• verantwoordelijkheid dragen voor de naleving van de transportvoorwaarden (afval, ADR, dierlijk afval);
• gescheiden bewaren: gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen en gevaarlijke afvalstoffen die vanwege hun aard niet gemengd mogen worden.

Vervoerder

De vervoerder (transportfirma) moet:

• rijden in opdracht van een erkende overbrenger;
• geregistreerd zijn als afvalstoffenvervoerder;
• zorg dragen voor het technisch in orde zijn, de keuring, en de in- en uitwendige reiniging van de vervoersmiddelen.
• gescheiden bewaren: gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen en gevaarlijke afvalstoffen die vanwege hun aard niet gemengd mogen worden.

Verwerker

De verwerker draagt de zorg voor:

• afgifte van ontvangstbewijs aan afvalvervoerder;
• bezit van een geldige milieuvergunning voor de verwerking van afvalstoffen;
• gescheiden bewaring van gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen en van gevaarlijke afvalstoffen die vanwege hun aard niet gemengd mogen worden.

Inzameling door gemeente of intercommunale

De gemeenten zijn bevoegd voor de inzameling van het huishoudelijke afval en voor het bedrijfsafval dat qua aard, samenstelling en hoeveelheid vergelijkbaar is met het huishoudelijke afval. De gemeente heeft geen verplichting tot inzameling van andere afvalstoffen.

Sommige gemeenten zamelen toch ander afvalstoffen in. Neem contact op met de milieudienst van uw gemeente of intercommunale om te weten of dat ook bij u het geval is. Vaak haalt ze het afval bij u op tegen kostprijs of mag u het zelf naar het gemeentelijke containerpark brengen.

Vergelijkbare afvalstoffen zijn afvalstoffen die niet eigen zijn aan uw bedrijf, bijvoorbeeld de verfrestanten van een schoonmaakbedrijf dat zijn lokalen een nieuw kleurtje gaf. Verfresten van een schildersbedrijf vallen dus niet onder deze categorie.

Het VLAREA laat een gezamenlijke ophaling toe van het vaste NRMA van geneeskundige praktijken met de vergelijkbare afvalstoffen. Hierbij speelt de hoeveelheid ook een rol (zie hierboven). In de praktijk mogen gemeenten kleine partijen NRMA ophalen. Ze mogen hiervoor een vergoeding vragen. Gemeenten mogen ook het kga van bedrijven, vergelijkbaar met dat van huishoudens, inzamelen. Maar hiertoe zijn ze niet verplicht. Ze moeten wel de nodige vergunningen hebben en alleen de werkelijke inzamelkostprijs aanrekenen.

Vervoer van medisch afval

Identificatieformulier afvalstoffen

Bij elk transport van afvalstoffen bij een instelling voor geneeskunde of een geneeskundige praktijk hoort een identificatieformulier.

Dit formulier is niet vereist bij:

• huishoudelijke afvalstoffen en met huishoudelijk afval vergelijkbare bedrijfsafvalstoffen;
• niet-gevaarlijk afval, opgehaald in één ophaalronde, zoals de ophaling met een perswagen, vergelijkbaar met de huis-aan-huisophaling van huishoudelijk afval;
• de gevallen vermeld in artikel 5.1.1.1 van het VLAREA.

Meestal zorgt de overbrenger voor een identificatieformulier. Als u zelf opdrachtgever bent van het vervoer, moet u ook zelf voor een identificatieformulier zorgen. De OVAM heeft twee identificatieformulieren die u kunt downloaden op de website: het identificatieformulier voor niet-gevaarlijk afval en het identificatieformulier voor gevaarlijk afval.

Opgelet: als u gevaarlijk afval (dus ook RMA) laat ophalen, moet u als producent ook dit identificatieformulier ondertekenen.

De hoeveelheid afvalstoffen moet pas worden ingevuld bij de bestemmeling. U moet altijd de hoeveelheid opvragen om uw factuur te controleren en uw afvalstoffenregister te vervolledigen. Bij elke ophaling ontvangt u een kopie van het identificatieformulier, dat gedeeltelijk is ingevuld met de gegevens die tot dan toe gekend zijn. Alleen de opdrachtgever van het transport en de afvalstoffenverwerker ontvangen een volledig ingevuld identificatieformulier. Bent u zelf opdrachtgever van het vervoer? Dan ontvangt u uiteraard ook het volledig ingevulde identificatieformulier.

ADR-reglementering

De ADR-reglementering op het vervoer van gevaarlijke stoffen is ook van toepassing op het vervoer van afvalstoffen.

RMA valt onder de bepalingen van het ADR, terwijl vast NRMA in de regel hieraan niet onderworpen is.

In België is de FOD Mobiliteit en Vervoer bevoegd voor de controle op de naleving van de ADR-reglementering. Op hun website vindt u een vademecum dat een antwoord geeft op de meeste vragen.

Klasse 6.2 van het ADR omvat de infectueuze (besmettelijke) afvalstoffen. Dat zijn stoffen die vermoedelijk ziektekiemen bevatten. Ziektekiemen zijn micro-organismen (bacteriën, virussen, rickettsia, parasieten, schimmels) en andere agens zoals prionen, die ziekten kunnen veroorzaken bij mens of dier.

Klasse 6.2 kent volgende onderverdeling:

1. 1 Infectueuze stoffen met gevaar voor de mens;
2. Infectueuze stoffen, alleen gevaarlijk voor dieren;
3. Klinisch afval;
4. Biologische stoffen.

Voor de infectueuze stoffen worden volgende UN-nummers gebruikt:

• UN2814 Infectueuze stof met gevaar voor de mens
• UN2900 Infectueuze stof, alleen gevaarlijk voor dieren
• UN3291 Ziekenhuisafval, ongespecificeerd, niet elders genoemd (n.e.g.) Biomedisch afval, n.e.g. Gereglementeerd medisch afval, n.e.g.
• UN3373 Klinische monsters Biologische stof, categorie B

De classificatie van besmettelijke stoffen vindt plaats op basis van de voorschriften van paragraaf 2.2.62 van het ADR.

Alle gevaarlijke goederen hebben een UN-nummer. Dat bestaat uit vier cijfers, en een officiële, internationaal erkende benaming: de officiële vervoersnaam. Bijvoorbeeld: UN 1888, chloroform.

Alleen de meest voorkomende stoffen hebben een individueel nummer en officiële vervoersnaam. De andere stoffen komen in een collectieve rubriek terecht, waarvan de officiële vervoersnaam eindigt op n.e.g., niet elders genoemd. Bijvoorbeeld: UN 3291, ziekenhuisafval, ongespecificeerd, n.e.g.

Medisch afval behoort afhankelijk van de aanwezige besmettelijke stoffen tot de categorie UN 2814, UN 2900 of UN 3291.

Medisch afval met een kleine kans op aanwezigheid van besmettelijke stoffen hoort bij UN 3291. In de praktijk komt dit overeen met het niet-risicohoudend medisch afval.

Gedecontamineerd medisch afval of ziekenhuisafval dat infectueuze stoffen heeft bevat, valt niet onder de ADR-voorschriften, tenzij andere criteria nopen tot indeling bij een andere klasse (bijv. klasse 6.1 toxische stoffen).

Voor de categorie UN 3291 geldt volgende vrijstelling: gesteriliseerd afval van ziekenhuizen of van biologisch onderzoek, dat infectueuze stoffen heeft bevat, is niet onderworpen aan de voorschriften van klasse 6.2

Voor de categorie UN 3373 geldt volgende vrijstelling: de stoffen die verpakt en de colli die gekenmerkt zijn in overeenstemming met verpakkingsinstructie P650 van het ADR, zijn aan geen ander voorschrift van het ADR onderworpen. Meer informatie over definities, classificatie, verpakking en transport vindt u in bijlage 15.4 van de volledige handleiding (link nog aan te maken).

Verwerking van afvalstoffen

Algemeen

De verwerking van afvalstoffen vindt plaats in verwerkingsinrichtingen met een vergunning. Afvalstoffen kunt u in sommige gevallen gebruiken als secundaire grondstof. Deze stoffen moet u niet afvoeren naar een vergunde inrichting. U mag ze rechtstreeks gebruiken als bodem, grondverbeteraar of bouwstof.

Verwerking van medisch afval

Het VLAREA regelt de verwerking van medisch afval.

Voor al het vaste NRMA van instellingen voor geneeskunde geldt een stortverbod. Dit betekent dat er geen verbrandingsplicht bestaat voor dit afval en dat mogelijke recyclage toegestaan is.

Voor RMA en vloeibaar en pasteus NRMA geldt wel een verbrandingsplicht.

Voor al het vaste NRMA gelden de bestaande stort- en verbrandingsverboden. Ongesorteerde bedrijfsafvalstoffen mag u niet storten (indien brandbaar) of verbranden. Dit betekent dat u alle recycleerbare stoffen uit het vaste NRMA moet verwijderen, vóór u het aanbiedt voor verbranding of storten.

De verwerking van andere afvalstoffen hangt in de eerste plaats af van de geldende stort- en verbrandingsverboden en de verwerkingsverplichtingen.

Is er geen verbrandingsplicht? Dan is het nuttig om de recyclagemogelijkheden van deze afvalstoffen te onderzoeken.

Volgende factoren spelen hierbij een grote rol:

• wettelijke recyclageplicht;
• selectieve inzamelmogelijkheid van de afvalstof (hoeveelheid);
• zuiverheid van de afvalstof;
• aanwezigheid van een recyclagemarkt.