Materialen

Producten zijn een al dan niet complexe samenstelling van materialen. Naast energieverbruik spelen materialen een belangrijk rol in de milieu-impact van een product. Dit deel geeft meer informatie over welke benaderingen en methodes worden gebruikt om een milieu-evaluatie van materialen te doen

De levenscyclusanalyse of LCA is een methode om de milieubelasting van producten over hun volledige levensduur (van wieg tot graf) in kaart te brengen. Het brengt het uitgebreid en complex netwerk van processen van het? productsysteem in kaart. Daarom is het ook bijzonder relevant voor milieugerichte productontwikkeling (ecodesign). Door het gebruik van LCA te integreren in het ontwerpproces kan de ontwerper reeds in een vroeg stadium inzicht krijgen in de milieubelasting die het product gedurende zijn levensloop zal veroorzaken. Deze kennis laat hem toe om via zijn ontwerpkeuzes een effectieve vermindering van de milieubelasting te realiseren. Op deze manier kunnen milieuaspecten toegevoegd worden aan de traditionele ontwerpcriteria zoals functionaliteit, esthetiek, ergonomie, veiligheid en economische aspecten.

Het uitvoeren van een LCA-studie leidt vaak tot een economisch voordeel. Het opstellen van een LCA houdt immers in dat er een kritische evaluatie gemaakt wordt van alle processen die zich binnen het bedrijf afspelen. Op deze wijze komen er vaak knelpunten aan het licht die mits een geringe inspanning kunnen leiden tot een reductie in milieu-gerelateerde uitgaven (kosten voor afvalverwijdering, milieuheffing, ...). Naast deze direct meetbare economische voordelen zijn er uiteraard ook nog de moeilijker becijferbare winsten die samengaan met het verbeteren van het bedrijfsimago en de marketingvoordelen.

LCA is een jong instrument, dat nog volop in ontwikkeling is. Baanbrekend werk werd verricht door CML (Centrum voor Milieukunde te Leiden) en SETAC (Society for Environmental Toxicology and Chemistry). Door de LCA-werkgroep binnen SETAC werd in 1993 een "Code of Practice" gepubliceerd (Consoli et al., 1993), waarin richtlijnen worden voorgesteld voor het uitvoeren van LCA-studies. Ook in het kader van de standaardisatie-organisatie ISO zijn werkgroepen opgericht om de LCA-terminologie en methodologie te harmoniseren. Dit heeft geleid tot de normen (ISO 14040 en 14044) die naast algemene richtlijnen voor LCA ook specifieke stappen in de LCA methodologie behandelen.

ISO heeft in haar standaard 14040 en 14044 de krijtlijnen uitgetekend voor het maken van wetenschappelijk verantwoorde LCA studies. De methodologie omvat 4 componenten: doelbepaling (goal and scope definition); inventarisatie (inventory analysis); impact analyse, inclusief evaluatie (impact assessment); interpretatie (interpretation). Deze vier componenten zijn niet onafhankelijk van elkaar. De reikwijdte en het niveau van detail van een LCA zijn afhankelijk van het doel van de studie.

Om een LCA uit te voeren bestaan verschillende software-programma's die voornamelijk voor de inventarisatiefase en de impactanalyse een belangrijk hulpmiddel zijn. De keuze voor een bepaalde software wordt voornamelijk bepaald door de databank gerelateerd aan de software en de typische specificaties van elk softwarepakket. Zo laat een bepaalde software bijvoorbeeld gemakkelijker het gebruik van gesloten kringlopen toe of is een bepaalde databank meer gericht op afvalverwerkingsprocessen. Het meest gekende en toegepaste softwarepakket is Simapro ontwikkeld door Pré Consultants in Nederland. Daarnaast bestaan nog een veel andere softwareprogramma's die het uitvoeren van een LCA mogelijk maken.

Door de keuze van de EU voor LCA en "LCA-thinking" is er een sterke ontwikkeling van deze methode ingezet. Vanuit Europa zullen databanken ontwikkeld en ter beschikking gesteld worden.

Een voorbeeld van een ISO-conform uitgevoerde LCA met een kritische review uitgevoerd door een extern panel is de LCA van de bekers op evenementen die de OVAM heeft laten uitvoeren door VITO.

Meer info over LCA's vindt u ook in het verslag van de studiedag over dit onderwerp die de OVAM organiseerde in 2003:  Studiedag LCA