Indicatoren milieuverantwoorde productie en consumptie

Reeds jaren is afvalpreventie een prioriteit voor de overheid. Het ontbrak ons evenwel aan een goed uitgebouwde monitoring van de effecten van het preventiebeleid in tegenstelling tot bijvoorbeeld de selectieve inzameling, waarvan de effecten wel kunnen meten.

Om de resultaten van ons afvalpreventiebeleid in beeld te brengen, ontwikkelde de OVAM in 2002 een set van indicatoren. Deze indicatoren gaven ons globale conclusies over de manier waarop burgers, gemeentebesturen, intergemeentelijke samenwerkingsverbanden, producenten en distributie inspeelden op de beleidsimpulsen. We blijven voortdurend deze indicatorenset verfijnen en bijsturen. In 2003 en 2007 hebben we deze indicatorenset verbeterd.

In 2008 werd een vernieuwde set van preventie-indicatoren opgesteld in functie van het uitvoeringsplan voor Milieuverantwoord Beheer van Huishoudelijke Afvalstoffen (2008-2015). Ook in de evaluatiestudie van 15 jaar preventiebeleid in Vlaanderen (OVAM, 2007) was de noodzaak om indicatoren voor afvalpreventie te ontwikkelen een aanbeveling. In 2008 leverde de OVAM een reeks inspanningen om hier werk van te maken. De OVAM heeft ervoor gekozen om een indicatorenset te ontwikkelen die meer dan enkel afvalpreventie opvolgt. Ook voor het opvolgen van het beleid rond milieuverantwoorde consumptie en productie ontwikkelden we indicatoren.

Dit geïntegreerde monitoringsinstrument voor het afvalpreventiebeleid en beleid rond milieuverantwoorde consumptie en productie is begin 2009 voor de eerste maal gepubliceerd en kan hier gedownload worden (rechts op deze pagina).

In de eerste uitgave van dit monitoringsinstrument onderscheiden we 4 delen:
- Een set indicatoren voor de preventie van huishoudelijke afvalstoffen. Deze indicatorenset werd reeds in 2003, 2004 en 2007 ingevuld en gepubliceerd. De indicatoren uit deze set kennen hun oorsprong in de opeenvolgende uitvoeringplannen rond huishoudelijke afvalstoffen.
- Indicatoren voor de preventie van bedrijfsafvalstoffen. In tegenstelling tot de indicatoren voor preventie van huishoudelijke afvalstoffen is er nog geen uitgewerkte en ingevulde indicatorenset die een beeld geeft van de preventie van bedrijfsafvalstoffen. Op basis van studies van de OESO en de OVAM werd een eerste set van indicatoren voorgesteld. Deze zullen later verfijnd en berekend worden.
- De eco-efficiëntie-enquête. De bedoeling van deze enquête is een invulling te geven aan een kwalitatieve eco-efficiëntie-indicator op macroniveau die aangeeft in welke mate bedrijven geïnteresseerd zijn in eco-efficiëntie en ter zake actie ondernemen. In 2004 hield de OVAM deze enquête voor de eerste maal. Dit werd herhaald in 2005 en 2008.
- Indicatoren over het aanbod en marktaandeel van milieuverantwoorde producten in de distributie. Deze indicatoren zijn in de loop van 2008 in opdracht van de OVAM ontwikkeld. Het gaat hier dus over een nulmeting.

Wat leren deze indicatoren ons? De afvalpreventie van de huishoudens lijkt te stagneren. Allicht blijven we kampioen in het sorteren, maar duidelijke indicaties dat er meer afval voorkomen wordt, ontbreken. De bedrijven (alvast de grote bedrijven) ondernemen meer en meer actie op het vlak van eco-efficiëntie. De overtuiging groeit in de bedrijfswereld dat winst voor het milieu, ook economische winst kan betekenen. Huishoudens (consumenten) kopen over het algemeen weinig milieuverantwoorde producten. Zeker als het gaat om ecolabelproducten in het algemeen en schoonmaakmiddelen. Voor verven en vernissen, lampen en witgoed is de situatie iets beter. Er lijkt een correlatie te bestaan tussen het (relatieve) aanbod aan milieuverantwoorde producten in de distributiesector en het marktaandeel (wat de huishoudens kopen). Het aanbod aan milieuverantwoorde schoonmaakmiddelen is zeer beperkt. Voor verven en vernissen, lampen en witgoed ligt het aanbod merkelijk hoger.

Wat leren deze indicatoren ons (nog) niet? Een voorstel van indicatoren voor preventie van bedrijfsafval is opgenomen, maar moet in 2009 verder verfijnd en berekend worden. Indicatoren over de “prestaties” van de overheid en de ontwerpers ontbreken nog. Om een volledig beeld te krijgen zullen ook voor deze actoren indicatoren in de set moeten worden opgenomen.

Dit geïntegreerd monitoringsinstrument heeft de ambitie om het afvalpreventiebeleid en het beleid rond milieuverantwoorde productie en consumptie op te volgen. Ze moet een beeld geven van hoe de actoren in de productie-consumptiecirkel, i.e. consumenten, producenten, distributie, overheid en ontwerpers “presteren”.