Werkgroep Zinkassen

BeNeKempen is een grensoverschrijdend discussieforum gecoördineerd door de OVAM (Openbare Vlaamse Afvalmaatschappij) en het Nederlandse AbdK (Actief Bodembeheer de Kempen). Het zoekt en onderzoekt alternatieve beheers- en saneringsconcepten om de verontreiniging door zware metalen in de Kempen op te lossen. Vijf werkgroepen richten zich elk op een facet van de problematiek: de aanwezigheid van zinkassen is er één van.

Het probleem

Zinkassen

Zinkassen zijn restproducten van de zinkverwerkende industrie. In een groot gebied in en rond de Kempen zijn ze in het verleden toegepast om wegen te verharden en terreinen op te hogen. Ze werden ook gebruikt bij particulieren om opritten en tuinpaden aan te leggen. Naast zink bevatten de zinkassen echter ook andere zware metalen zoals lood, cadmium en arseen. Door uitloging en stofvorming komen deze stoffen in de lucht, de omringende bodem en in het grondwater terecht.

Vervuilende wegenverharders

De non-ferro-industrie belastte de bodem in de Kempen zwaar. Een van zijn verontreinigers zijn zinkassen, het restproduct van het vroegere smeltproces om zink uit zinkerts te winnen. Particulieren, bedrijven en overheid gebruikten zinkassen vroeger vaak voor de verharding van wegen en erven. Door hun beschikbaarheid, lage kostprijs en geschikte structuur waren ze er de ideale grondstof voor. Pas later bleek dat ze het milieu aantasten. Door verwaaiing van zinkassen worden zware metalen verspreid.  In contact met water lossen de zware metalen op, en vervuilen ze de bodem en het grondwater. De werkgroep zinkassen onderzoekt hoe die uitloging en verwaaiing gestopt of beheerst kan worden.

De oplossingen

Risico stuurt oplossing. Onze voorstellen houden altijd rekening met het risico: zware en bedreigende verontreiniging krijgt absolute voorrang. Daar adviseren we om dringend en omvattend in te grijpen.

Gebruiker bepaalt aanpak. Zowel particulieren, bedrijven, als overheid en gemeenten gebruikten zinkassen. Bij elke doelgroep ligt het probleem wat anders. Er dringen zich dan ook andere oplossingen en benaderingen op. Hoe bewegen we er een particulier bijvoorbeeld toe om zinkassen op zijn domein op te sporen en te saneren?

Ligging geeft oplossing aan. Zijn de zinkassen afgedekt? Of liggen ze bloot? Ook de toestand van de zinkassen bepaalt onze aanpak. Open zinkassenwegen logen gemakkelijk uit of vervuilen door verspreiding via stofvorming lucht, water en bodem..

Verwijderingstructuur opzetten

Met BeNeKempen discussieren we over verschillende mogelijke scenario's om zinkassen bijeen te brengen.  De ervaringen van onze Nederlandse partner zijn hierbij een belangrijke basis.

  • Zinkassen bij particulieren. Talloze particulieren gebruikten zinkassen op hun eigendom (voor oprit, tuinpad, ...). Deze zinkassen kunnen risico's opleveren, maar een verwijdering is een dure  zaak voor de particulier.
  • Verwijderingsstructuur.  We willen een structuur uitbouwen zodat de particulier eenvoudig dit probleem kan (laten) aanpakken.
  • Gecontroleerd storten drukt kosten. Een deponie is een plek waar zinkassen gecontroleerd worden gestort. Dit blijkt vooralsnog de voordeligste en goedkoopste oplossing. 

Nederland zoekt alternatieve oplossingen 

  • Geen deponie. In Nederland buigt het projectbureau ABdK zich over de zinkassenproblematiek. Hier wordt storten als laatste optie gezien. Om verwerkers te faciliteren wordt er wel aan een verzamellocatie gewerkt om aanbod en vraag te matchen.
  • Iedereen draagt steentje bij. Nederland werkt volgens het systeem van co-financiering: gemeenten, overheid en particulieren dragen allemaal procentueel bij voor de verwijdering van de zinkassen. Overigens wordt daar óók de ernstig verontreinigde bodem in meegenomen.

Zinkassen hergebruiken in zinkassen-wegen

  • Afgedekt minder gevaarlijk. Zijn de zinkassen afgedekt door beton of asfalt, zoals vaak het geval is bij openbare wegen? Dan is het uitloogrisico beperkt. De bedekkende laag laat geen water door en voorkomt ook verspreiding door stof. 
  • Uitgraven niet ideaal. Uitgraven is  een  en dure onderneming. Bovendien moet de verwijderde ondergrond weer opgevuld worden. In vergelijking met het beperkte risico dat uitgaat van afgedekte zinkassenwegen levert dit weinig milieurendement. 
  • Condities onderzoeken. We bekijken onder welke omstandigheden zinkassen nog wel gebruikt mogen worden als bouwstof.  Uitloging is een belangrijk aandachtspunt maar ook arbeidsveiligheid en stofvorming zijn belangrijk. De werkgroep stelt hierover een handleiding op.  Hiervoor volgt de werkgroep een aantal pilootproeven waarbij zinkassen  in onderfunderingen worden herbruikt. 
  • Afstemmen op regelgeving. Naast optimalisatie van het(her-)gebruik van zinkassen streven we ernaar om de toepassing in de onderlaag van bestaande zinkassen wegen af te stemmen op de regelgeving. Hiervoor werkt de OVAM aan Vlaamse zijde een algemeen gebruikscertificaat uit. Het (her-)gebruik moet dan wel aan bepaalde voorwaarden voldoen.

Zinkassen hergebruiken in andere toepassingen

  • Alternatieven.  De werkgroep zoekt naar alternatieve gebruiksmogelijkheden voor zinkassen. Met name duurzaamheid in een derde gebruiksfase vraagt hierbij aandacht.