Nieuwsbrief - april 2015

OVAM publiceert nieuw activiteitenoverzicht

activiteitenoverzicht 2014De OVAM publiceert haar activiteitenoverzicht van het voorbije jaar. Ook in 2014 maakte de OVAM het verschil op vlak van het afval-, materialen- en bodembeleid. We bieden een overzicht van interessante campagnes, grote saneringsprojecten en realisaties, nieuwe beleidslijnen en maatschappelijke evoluties.

Nieuw dit jaar is de extra aandacht voor cijfers, beelden en infografieken. Zo proberen we het OVAM-beleid tastbaarder te maken voor de lezer. Graag horen wij wat u vindt van deze nieuwe aanpak. Mail uw reacties naar woordvoerder[at]ovam.be.

Wilt u meer weten over de activiteiten en realisaties van de OVAM van het voorbije jaar? Lees dan hier het OVAM Activiteitenoverzicht 2014.

”Een gebouw moet worden gemaakt om te veranderen”

gebouwHet Vlaamse gebouwenpatrimonium is sterk verouderd. Dat is een probleem, want er komen enorme uitdagingen op ons af. Tegen het jaar 2060 zal de Vlaamse bevolking met 23% toenemen en zullen 26% van de Vlamingen ouder dan 65 zijn. Bovendien wordt er nog meer gezinsverdunning verwacht. Ook de behoeften en verwachtingen van gebruikers en beleidsmakers zullen veranderen - denk maar aan energiezuinigheid en toegankelijkheid. Nieuwbouw moet daar nu al rekening mee houden. Of zoals bOb Van Reeth, de eerste Vlaamse bouwmeester, het ooit verwoordde: “Culturele duurzaamheid is dé ontwerpopgave voor de komende jaren. Een gebouw moet worden gemaakt om te veranderen.”

Op dit moment bouwt Vlaanderen nog weinig met het oog op die verandering. De financiële en maatschappelijke implicaties van die starre houding zijn groot. Heel wat gebouwen zullen grondig gerenoveerd moeten worden. Dat zal leiden tot hoge kosten, hinder voor de omgeving, nood aan vervangende woon- en werkplekken tijdens de renovatie, meer transport, grondstoffenverbruik, afvalstromen enzovoort.

De studie ‘Veranderingsgericht of dynamisch (ver)bouwen’ gaat na hoe de Vlaamse bouwpraktijk de factor 'tijd' kan incalculeren. Het doel: ervoor zorgen dat gebouwen en zelfs hele wijken kunnen worden aangepast aan veranderende behoeften ('design for adaptability'), met oog voor het hergebruik of hoogwaardige recyclage van materialen ('design for dismantling/disassembly').

De studie heeft al verschillende concrete resultaten opgeleverd: een kwalitatief evaluatiekader met ontwerprichtlijnen voor architecten en bouwheren; een syllabus met veel voorkomende begrippen; enkele begeleide voorbeelden uit de praktijk; en een eerste bewustmakingstraject om deze noodzakelijke transitie in Vlaanderen ingang te doen vinden.

Hoe overheden aan duurzaam groenbeheer kunnen doen

Voor hun groenbeheer kopen de Vlaamse overheid en de Vlaamse gemeenten heel wat producten en diensten aan. Dat moet zo duurzaam mogelijk gebeuren. Het departement Leefmilieu, Natuur en Energie heeft, in het kader van het Vlaams Actieplan duurzame overheidsopdrachten, productfiches uitgewerkt. Daarop staat te lezen hoe overheden criteria voor duurzaam groenbeheer kunnen opnemen in hun bestekken. Dankzij de OVAM en Vlaco is ook de inzet van duurzame (kringloop-)materialen zoveel mogelijk in de fiches opgenomen.

Het resultaat kunt u onder andere terug vinden in:

  • de algemene fiche: vermijd verpakkingen zoveel mogelijk. Gebruikt u ze toch, kies dan voor verpakkingen die herbruikbaar of makkelijk te scheiden zijn, en voor verpakkingen uit gerecycleerde materialen.
  • de fiche planten en zaden: kies voor potjes uit gerecycleerde kunststoffen of biodegradeerbaar materiaal.
  • de fiche bodemverbeteraars: het gebruik van Vlaco-gekeurde compost is een technische vereiste.

Het gebruik als bodemverbeteraar van organisch-biologische stromen met grondstofverklaring is opgenomen als gunningscriterium.
de fiche tuingereedschap: hergebruik en inzet van biodegradeerbare oliën is een uitvoeringsvoorwaarde bij onderhoud- en herstelwerken.

De fiches zijn bedoeld voor de groendiensten van de Vlaamse overheid, maar kunnen ook door de groendiensten van lokale besturen gebruikt worden. U vindt ze op de website van Bestuurszaken: www.bestuurszaken.be/groenbeheer.

Circulair aankoopbeleid: hoe werkt het in de praktijk?

circulair aankoopbeleidIn een lineaire economie worden grondstoffen omgezet in producten, die aan het einde van hun levensduur worden verbrand of gestort. Dat is belastend voor het milieu. Een kringloopeconomie wil afval zoveel mogelijk voorkomen. Dat kan door slim design, hergebruik en de aankoop van diensten in plaats van producten.

Ook Vlaanderen heeft baat bij een circulaire economie. Aankopers spelen daarin een cruciale rol. Door de keuzes die zij maken, kunnen ze ervoor zorgen dat producten aan het einde van hun levenscyclus weer in een nieuwe cyclus kunnen worden ingezet.

Daarom moeten er afspraken worden gemaakt over:

  • welke producten worden aangekocht (zoveel mogelijk gemaakt van gerecycleerde materialen);
  • hoe de producten na gebruik worden teruggenomen, verwerkt of hergebruikt;
  • of in plaats van producten eventueel diensten kunnen worden aangekocht. Mogelijke strategieën zijn pooling en delen van middelen, leasen of huren in plaats van kopen, en modulaire ontwerpen.

Bedrijven en overheden stimuleren om een circulair aankoopbeleid te voeren, past in het Vlaams actieplan duurzame overheidsopdrachten en in het Vlaams Materialenprogramma (Hefboom 'Slim Samenwerken').

Om het belang van circulair aankopen in de verf te zetten, organiseerden Plan C, B&S en Kauri op 26 februari in Gent het Inspiratie[e]vent Circulair Aankopen. Het evenement werd zeer enthousiast onthaald. Er waren meer dan 200 deelnemers uit overheden, lokale besturen, middenveldorganisaties, bedrijven en financiële instellingen. Enkele aankopers getuigden over hun ervaringen met het aankopen van circulair kantoormeubilair, zitcomfort en vloerbekleding. De Vlaamse overheid pakte uit met de gigantische besparing die ze realiseerde bij de verhuizing naar het VAC-gebouw in Gent. De oude meubels werden niet weggegooid maar hergebruikt ('upcycling').

Alle info over het Inspiratie[e]vent vindt u op de website van Plan C.

Meer weten over circulair aankopen? U leest er alles over op de website van Team Duurzame Ontwikkeling Vlaanderen.

Tips & tricks voor duurzame recepties

Organiseer je als overheid een feest met catering? Maak er meteen een duurzaam feest van. De OVAM geeft het goede voorbeeld: dankzij de inzet van een interne werkgroep werd het klassieke nieuwjaarsdiner voor 300 personen omgetoverd tot een verfrissend nieuw en duurzaam walking dinner.

Enkele tips & tricks die daaruit naar voren kwamen:

  • Organiseer de inschrijvingen via een module. Die kunt u eventueel opsplitsen, zodat iedere collega aangeeft voor welk onderdeel hij/zij zich inschrijft (receptie, buffet, koffie/dessert). Zo spaart u maaltijden uit en voorkomt u onnodige kosten.
  • Bij het opstellen van uw bestek zelf, zorgt u in eerste instantie ervoor dat het bestek voldoende scherp kan beoordeeld worden op vlak van duurzaamheid.
  • Neem duurzaamheid in het bestek op als voorwaarde om een offerte als reglementair te beoordelen. Geef naast prijs, creativiteit en kwaliteit ook duurzaamheidscriteria een belangrijk aandeel in de gunningspunten. De OVAM koos voor de volgende criteria:
    • 50% van de aangeboden gerechten zijn vegetarisch;
    • wegwerprecipiënten zijn uitgesloten;
    • servetten zijn herbruikbaar of vervaardigd uit ongebleekt, gerecycleerd papier;
    • de producten zijn bij voorkeur seizoens- en streekgebonden en biologisch;
    • vis of schaaldieren hebben een MSC-label;
    • koffie, thee en fruitsappen zijn fairtrade; andere dranken (inclusief wijn en schuimwijn) zijn minimaal 50% fairtrade; bieren zijn biologisch en/of lokaal.

 Krijtlijnen nieuw afval- en materialenplan op lokaal niveau

kind met flessenOp het overlegplatform huishoudelijke afvalstoffen van 17 december 2014 stelde de OVAM de krijtlijnen voor van het nieuwe afval- en materialenplan. Dat plan, dat het huidige Uitvoeringsplan Milieuverantwoord beheer van huishoudelijke afvalstoffen zal vervangen, zal dit jaar nog aan de Vlaamse Regering worden bezorgd. Tijdens het overleg konden de leden van het platform hun opmerkingen en aanvullingen formuleren. Intussen zijn de krijtlijnen ook goedgekeurd door de directieraad van de OVAM.

Hoewel Vlaanderen nu al mooie resultaten neerzet op het vlak van selectieve inzameling en recyclage, toont de OVAM met de krijtlijnen aan dat ze in de komende planperiode nog verder wil gaan. Het doel: nog meer materialen in de kringloop houden en nog minder restafval verbranden of te storten. Tegen het jaar 2022 zou de totale hoeveelheid restafval van gezinnen en bedrijven 15% lager moeten liggen dan in 2013. De inspanningen zullen worden verdeeld over het huishoudelijk restafval, dat tegen 2022 met 10% moet dalen, en het bedrijfsrestafval, dat met 20% moet afnemen.

Het nieuwe plan zal het kader vormen om deze doelstelling te bereiken, met voor iedere afvalstroom een reeks acties om nog meer selectief in te zamelen. Concreet ziet de OVAM nog mogelijkheden om kunststoffen verder selectief in te zamelen, meer organisch-biologisch afval in te zamelen, de hoeveelheid grofvuil verder te beperken en lokale besturen de mogelijkheid te geven een beleid op maat te voeren en innovatieve inzamelsystemen uit te proberen. Tot slot moet het nieuwe plan ook een duidelijk beleidskader bieden om de beschikbare eindverwerkingscapaciteit in Vlaanderen af te stemmen op de resterende restafvalproductie.

Meer metalen recupereren uit afgedankte elektrische en elektronische apparaten, voertuigen en batterijen

Vlaanderen scoort heel goed op het vlak van de inzameling en recyclage van afgedankte elektrische en elektronische apparaten (AEEA), batterijen en afgedankte voertuigen. Toch bevatten die afvalstromen nog heel wat waardevolle materialen die nauwelijks teruggewonnen worden. Voorbeelden zijntantaal in condensatoren op printplaten, platina in harde schijven van computers, en zeldzame aardmetalen in permanente magneten uit automatische deur- en raamsloten van auto’s. In totaal hebben meer dan dertig metalen nog steeds een recyclagegraad van minder dan 1%.

Het Steunpunt Duurzaam Materialenbeheer (SuMMa) heeft, in het kader van het Vlaams Materialenprogramma en op vraag van de OVAM, een studie uitgevoerd. Die moet peilen naar mogelijke ‘quick wins’ om meer kritieke en waardevolle metalen uit AEEA, afgedankte voertuigen en batterijen te recupereren. Het gaat om componenten of onderdelen met een aanzienlijke concentratie van kritieke metalen waarvan de recyclagegraad significant zou stijgen wanneer ze gerecupereerd worden. De studie vertrekt van een literatuuronderzoek. Dat wordt aangevuld met een analyse van ‘Full Material Declaration’ datasheets. Tevens bevraagt de studie een aantal technologie-experts naar de haalbaarheid van de quick wins.

Op basis van de resultaten van de studie, en in overleg met de betrokkenen uit de Hefboom 'Metalen' van het Vlaams Materialenprogramma, start de OVAM met een vervolgonderzoek. Dat moet nagaan of de waardevolle componenten op een effectieve en kostenefficiënte wijze kunnen worden gescheiden van de afvalstromen, en hoe ze vervolgens kunnen worden gesorteerd en voorbehandeld met het oog op recyclage.

Rondetafel: kan sociale controle zwerfvuil voorkomen?

Het blijft moeilijk om boetes uit te delen aan wie zwerfvuil veroorzaakt. Er is relatief veel personeel voor nodig, de kans om daders op heterdaad te betrappen is klein, en de publieke opinie werkt ook niet mee. De meeste mensen storen zich wel aan zwerfvuil, maar vinden boetes niet in verhouding tot de overtreding.

Op de rondetafel van ‘Indevuilbak’, het gezamenlijke initiatief tegen zwerfvuil van de OVAM, Fost Plus en de VVSG, verneemt u wat wél werkt, namelijk sociale controle.

Twee sprekers lichten toe hoe zij in hun gemeente mensen die zwerfvuil veroorzaken aanspreken op hun gedrag, en hoe dat resultaat heeft. Na hun uiteenzetting is er tijd voor vragen en uitwisseling.

Praktisch

donderdag 30/04 van 13.30 u. tot 16 u.
OVAM, Stationsstraat 110 – Mechelen (vlak naast het station)
Voor lokale besturen.

Deelname is gratis maar vooraf inschrijven is noodzakelijk, want het aantal deelnemers is beperkt. Inschrijven kan via www.indevuilbak.be.

Inventarisatie asbestproductieafval gaat van start

asbestAfval van de voormalige asbestverwerkende bedrijven van Kapelle-op-den-Bos en Willebroek werd in de ruime omgeving jarenlang gebruikt als ophogings- of verhardingsmateriaal. Ondanks het verbod op de productie van asbestcement in 1998 treffen we ook nu nog veel asbestproductieafval aan in opritten, bermen, tracés van nutsleidingen, putten, dijken, waterbodems en veldwegen. Het gaat om hechtgebonden asbestcementplaatjes die als snij- of perforatieresten vrijkwamen bij de productie van asbestcementen leien en platen, en daarnaast ook om asbestcementdraailingen (freesresten van het afdraaien van asbestcementbuizen) en asbestcementslib.

In 2014 presenteerde de OVAM aan de Vlaamse Regering een beleidsvisie voor een versnelde afbouw van asbesthoudende materialen en afvalstoffen uit onze leefomgeving. Asbestproductieafval maakt daarvan een wezenlijk onderdeel uit. Nog datzelfde jaar startte de OVAM met het ambtshalve onderzoeken en saneren van de al bekende, aangemelde terreinen met asbestproductieafval.

Als vervolg op die actie doen we nu een nieuwe oproep aan alle bewoners van de 19 betrokken gemeenten: Aartselaar, Bonheiden, Boom, Boortmeerbeek, Bornem, Buggenhout, Grimbergen, Kapelle-op-den-Bos, Kontich, Londerzeel, Mechelen, Meise, Merchtem, Opwijk, Puurs, Sint-Amands, Sint-Katelijne-Waver, Willebroek en Zemst. Omdat de terreinen met asbestproductieafval nooit geregistreerd werden en dus niet bekend zijn, vragen we de bewoners te melden wanneer ze vermoeden dat er asbestproductieafval op hun grond aanwezig is. Dat kunnen ze doen via aanmeldingsformulieren die huis aan huis bedeeld worden en ook online staan. De inventarisatie wordt ondersteund door een grootschalige communicatiecampagne via nieuwsbrieven en artikels in gemeentebladen en op websites.

Na het afsluiten van de inventarisatiefase begint de erkend bodemsaneringsdeskundige in 2015 alle aangemelde terreinen te onderzoeken. Alle terreinen waar asbestproductieafval wordt aangetroffen, worden vanaf 2016 gesaneerd. Het gehele project wordt gecoördineerd en gefinancierd door de OVAM. Ook gemeenten en bedrijven kunnen terreinen aanmelden. De OVAM heeft een aangepaste regeling voor gemeenten die op asbestproductieafval stoten bij infrastructuurwerken.

Lees meer over de aanpak van asbestproductieafval in deze regio

Cartoonisten aan de slag met bodemverontreiniging

cartoon bodemverontreiniging2015 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Jaar van de Bodem. Om dat in de kijker te zetten, was de OVAM dit jaar partner van de 20ste editie van de Euro-kartoenale. Cartoonisten van over de hele wereld gingen aan de slag met het thema 'Bodemverontreiniging en bodemsanering'.

De eerste prijs was voor de Poolse cartoonist Pawel Kuczynski, pas 38, maar op de Euro-kartoenale al aan zijn 120ste internationale prijs toe. Vlaams minister van Cultuur Sven Gatz en algemeen directeur Danny Wille van de OVAM overhandigden hem de cheque van 1600 euro en de bijbehorende trofee.

De internationale jury selecteerde het werk van Kuczynski uit 1.815 cartoons van 532 tekenaars uit 71 landen. De Italianen Marco D’Agostino en Paolo Dalponte gingen respectievelijk met de tweede en derde prijs aan de haal. De beste Belgische inzending was van Herwig Beyaert uit Mariakerke, een nieuwe naam in de cartoonwereld.

"Cartoons zijn zoveel meer dan een getekende grap", aldus juryvoorzitter Rudy Gheysens. "Ze zetten mensen aan het denken. We kiezen bewust voor thema’s die niet zo voor de hand liggen: zo leggen we de lat hoog. Vele cartoonisten hebben ons laten weten dat ‘Bodemverontreiniging en -sanering’ een moeilijk thema was. Het staat trouwens ook niet overal ter wereld even hoog op de politieke agenda. Hopelijk helpt de kartoenale om daar iets aan te doen."

www.ecc-kruishoutem.be/Opening_2015.html

Wijziging Vlarebo – indelingslijst van risico-inrichtingen

Op 24 september 2014 wijzigde de CLP-Verordening. De wijziging heeft ook invloed op de lijst van risico-inrichtingen en de daaraan gekoppelde onderzoeksverplichtingen uit het VLAREBO. U kunt alle wijzigingen van het VLAREBO in detail nalezen via www.ovam.be/wijziging-vlarebo-indelingslijst.

Sinds 4 oktober 2014 is het gewijzigde artikel 21 VLAREBO van kracht en moet het volgende onderscheid gemaakt worden:

  • voor inrichtingen waarvan de exploitatie is aangevat vóór 1 juni 2015 is de lijst van risico-inrichtingen terug te vinden als bijlage 1 van het VLAREBO (de zogenaamde VLAREBO-lijst).
  • voor inrichtingen waarvan de exploitatie is aangevat na 31 mei 2015 is de lijst van risico-inrichtingen terug te vinden als bijlage 1 van VLAREM I (kolom 8).

De VLAREM I-indelingslijst wordt op 1 juni 2015 aangepast omwille van de implementatie van de CLP-Verordening waarbij voor de indeling rekening wordt gehouden met de nieuwe gevaarsklassen en -categorieën. We willen benadrukken dat de VLAREBO-lijst geenszins wordt losgekoppeld van de VLAREM-indeling. De lijst van de risico-inrichtingen voor de inrichtingen waarvan de exploitatie dateert van na 31 mei 2015 blijft geïntegreerd in de lijst van hinderlijke inrichtingen in bijlage 1 van VLAREM I (kolom 8). De CLP-Verordening wordt dan ook enkel in de bijlage 1 van VLAREM I doorgevoerd zodat in de toekomst de integratie behouden blijft. In deze lijst kan ook de verplichting nagegaan worden om voor de aanvang van de exploitatie van welbepaalde GPBV-inrichtingen (Geïntegreerde Preventie en Bestrijding van Verontreiniging) een oriënterend bodemonderzoek (situatierapport) uit te voeren, meer bepaald de GPBV-inrichtingen die in kolom 8 van de VLAREM I-indelingslijst worden aangeduid met de kenletter 'S'.

Door de ingrijpende aanpassing van de VLAREM I-indelingslijst is geopteerd om de huidige lijst van risico-inrichtingen in bijlage 1 van het VLAREBO op te nemen en te betonneren voor de inrichtingen waarvan de exploitatie dateert van vóór 1 juni 2015. Op deze manier blijft de reeds geregistreerde classificatie van voormalige en bestaande risico-activiteiten volgens de huidige indeling behouden en zijn hiervoor geen administratieve aanpassingen vereist.

De aangepaste versie van de VLAREBO en de indelingslijst (bijlage 1 van het VLAREBO) kunt u vinden op navigator.emis.vito.be.

Workshop duurzame bodemsanering: Uitwerken van een Duurzaamheidsmeter Herontwikkeling Verontreinigde Sites

Duurzame bodemsanering veronderstelt maximale integratie van bodemsanering in andere processen, zoals herontwikkeling. Hoe weten we echter welke oplossingsvariant hier het best aan beantwoordt?

Op 1 juni 2015 organiseert de OVAM een workshop waar we een conceptversie van de duurzaamheidsmeter Herontwikkeling Verontreinigde Sites aan u zullen voorleggen. Dit is een flexibel en gebruiksvriendelijk instrument dat in de verschillende fases van herontwikkeling en/of sanering kan worden ingezet, naargelang de behoeften van het project. Hierdoor bouwt de OVAM verder op de conclusies van eerdere workshops over dit thema.

In de workshop zal het instrument, worden toegelicht en gedemonstreerd aan de hand van concrete cases. Daarna zal u feedback kunnen geven in werkgroepen.
Aansluitend denken we na over hoe en wanneer dit instrument kan worden ingezet. Tijdens de workshop polsen we ook naar andere ideeën om de herontwikkeling en sanering van verontreinigde terreinen te verduurzamen.

Praktisch

Maandag 1 juni van 9h30 tot 14h00
OVAM
Stationsstraat 110
2800 Mechelen

Het aantal plaatsen is beperkt. Vooraf inschrijven is noodzakelijk.

Masterclass Circulair Ondernemen

Plan C lanceert de Masterclass Circulair Ondernemen. Neem een diepe duik in de wereld van de circulaire economie en ontdek welke strategieën jouw bedrijf kunnen versterken en klaarstomen voor de toekomst.

De Masterclass vindt plaats op 8 mei, 27-29 mei en 17 september in Antwerpen.

Meer info op www.plan-c.eu/masterclass-circulair-ondernemen/

Agenda

22 april 2015
Debat bodembewust
Congrescentrum Lamot, Mechelen
www.bodembewust.be

30 april 2015
Rondetafel zwerfvuil:sociale controle als middel om zwerfvuil terug te dringen
www.indevuilbak.be

5 mei 2015
Topsprekers verhelderen de cleantech-revolutie in Vlaanderen, Europa en de wereld
cleantechconnected.be

1 juni 2015
Workshop Duurzame bodemsanering
www.ovam.be

13-14 juni 2015
Vlaco-congres: red de restjes
www.vlaco.be

7-9 september 2015
ISWA, Antwerpen
www.iswa2015.org

8-10 november 2015
MGP-symposium, Gent
Herontwikkeling van gassites
mgpsymposium.com