Ecoclusters: bevordering van industriële symbiose

De OVAM bouwt ecoclusters en industriële symbiose-netwerken uit, met focus op materiaalvalorisatie. Door samenwerking van bedrijven te bevorderen binnen eenzelfde sector of over bedrijfssectoren heen kunnen meer materialen in de kringloop gehouden worden. Er wordt gewerkt op 3 ambitieniveaus :

  1. collectieve selectieve inzameling/collectieve ophaling van afvalstromen;
  2. efficiënt inzetten van grondstoffen: toepassing van ecodesignstrategieën;
  3. uitwisselen van reststromen/industriële symbiose.

Bedrijven kunnen op vlak van duurzaam materialenbeheer samenwerken op zowel bestaande als nieuw te ontwikkelen bedrijventerreinen:

Duurzaam afval- en materialenbeleid op bedrijventerreinen

De doelstelling om 15% minder bedrijfsrestafval te realiseren, is ingebed in het uitvoeringsplan huishoudelijk en gelijkaardig bedrijfsafval. Ook de specifieke keuze om op bedrijventerreinen aan de slag te gaan, is ingebed in het uitvoeringsplan, in hoofdstuk 6.4 en onder actie 18:

Actie 18:

- Publieke bedrijventerreinbeheerders (gemeenten en intercommunales) stimuleren om een proefproject in te dienen via het subsidiebesluit voor innovatieve projecten van de OVAM. Via infosessies worden bedrijventerreinbeheerders warm gemaakt om een project rond collectief afvalbeheer in te dienen. Indien een projectidee geselecteerd wordt, volgt de OVAM de verdere uitwerking tot een definitief voorstel en de uitvoering ervan op.

- Privaatrechtelijke bedrijven en bedrijventerreinverenigingen stimuleren om projecten rond duurzaam collectief materialenbeheer op een bedrijventerrein in te dienen. Dat kan via de subsidiecall van het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) rond Duurzaam BedrijvenTerreinManagement (DBTM). Bij het VLAIO zullen subsidies rond DBTM verdergezet worden, met de focus op duurzaam materialenbeheer. Bedrijventerreinbeheerders kunnen binnen een lerend netwerk van parkmanagers van het VLAIO gesensibiliseerd worden rond innovatieve collectieve inzameling.”

Deze passages in het uitvoeringsplan en het feit dat OVAM als trekker voor actie 18 is aangeduid, geven een duidelijke beleidsmatige noodzaak aan om in 2017-2018 pilootprojecten op te zetten rond de hoogwaardige valorisatie van materialen.

De gemiddelde verborgen materiaalkost bij producerende bedrijven bedraagt immers 42% zoals vastgesteld in Vlaanderen (uitvoering materialenscan van eind 2013 tot eind 2016), in Duitsland (Demea) en in Europses studies (VDI, Cost Structure of the Manufacturing Sector).

Dit toont een duidelijke nood aan pilootprojecten om bedrijven te overtuigen om efficiënter om te gaan met hun materiaalstromen (grondstoffen en afvalstromen) om op die manier materiaalkosten te besparen.

De parkmanager op een bedrijventerrein kan geïnteresseerde bedrijven samenbrengen om ervaringen uit te wisselen over hun grondstoffen en de verwerking van hun afvalstromen. Nuttige instrumenten om in te zetten tijdens dergelijke infosessies zijn:

Presentaties netwerkbijeenkomst

www.agentschapondernemen.be/artikel/presentaties-netwerkbijeenkomst

Symbiose in Vlaanderen

Wat is Symbiose?

Symbiose is de uitwisseling van organische en anorganische materiaalstromen, water, energie of ruimte tussen 2 bedrijven, over sectoren heen met ecologische-, economische- en sociale winst. De overgang van afval naar grondstof wordt vaak bemoeilijkt door zowel technische belemmeringen (bijvoorbeeld ongeschikte procestechnologieën of onstabiele en laagwaardige kwaliteit van de reststromen) als niet-technische belemmeringen (concurrentie van goedkope primaire grondstoffen, onduidelijkheden in de wetgeving, logistieke belemmeringen …). Er is nog verder onderzoek nodig door materiaal- en technologie-experts van kennis- en onderzoekscentra om vraag en aanbod onder bedrijven beter op elkaar af te stemmen.

Pilootproject Symbiose 2012-2015

Het symbioseplatform is in 2012 gestart als pilootproject, gesubsidieerd vanuit de middelen van Fabriek van de Toekomst van AO. Het is een matchmaking platform dat, gebruikmakend van een uitgebreide databank, workshops met bedrijven en individuele bedrijfsbezoeken, bedrijven die reststromen genereren in contact brengt met andere bedrijven die ze als grondstof kunnen inzetten. Het toenmalig symbioseteam bestond uit FISCH (Catalisti), Febem (G4C), VITO en OVAM. De OVAM werkte mee aan deze piloot, vooral om na te gaan welke wettelijke barrières er bestaan om reststromen als grondstoffen in te zetten en welke de nieuwe rol zou kunnen zijn voor de OVAM in het ondersteunen van bedrijven die op zoek zijn naar het hoogwaardiger inzetten van reststromen.

De piloot liep af eind 2015 en heeft een aantal matches gerealiseerd. De economische meerwaarde hiervan werd ingeschat op 798 000 euro per jaar. Daarnaast zit er nog veel potentieel in de databank voor het realiseren van bijkomende matches, waarvan de economische meerwaarde werd ingeschat op 2 à 3 miljoen euro.

Ook de kunststof- en textielsector leverden in die periode collectieve inspanningen om kunststofrecyclaten hoogwaardig in te zetten (CORE en www.ctrl-recycling.be). Dergelijke projecten leveren relevante data om op te nemen in het symbioseplatform als structureel kader waar vraag en aanbod van kunststofrecyclaten worden uitgewisseld.

Symbiose 2016-2018: van offline naar online symbioseplatform

Omwille van het feit dat de symbiosewerking meer winst genereert voor onze economie dan dat het de Vlaamse samenleving kost om het operationeel te houden, heeft de OVAM sinds 2016 financiële middelen voorzien om het symbioseplatform verder te zetten i.s.m. VITO. Op die manier wilde de OVAM de samenwerking tussen bedrijven verder stimuleren, via industriële symbiosenetwerken die focussen op hoogwaardige materiaalvalorisatie. Door samenwerking van bedrijven te bevorderen binnen eenzelfde sector of over bedrijfssectoren heen houden we meer materialen in de kringloop.

Om bedrijven actief te laten participeren, is de OVAM in 2018 gestart met de ontwikkeling van een online symbioseplatform i.s.m. ACA, aangesteld binnen het raamcontract van de Vlaamse Overheid (100% MMIS budget van de Vlaamse Overheid). Het platform zal zodanig ontwikkeld worden dat bedrijven in een veilige afgeschermde omgeving individuele bedrijfsdata kunnen uitwisselen met elkaar (cfr. GDPR). Een onafhankelijk symbioseteam verzekert dat de individuele bedrijfsdata niet voor commerciële doeleinden zullen worden gebruikt.

Dankzij een digitaal gestructureerd platform kan de OVAM het symbiosebeleid ook effectief monitoren wat in een offline symbiosewerking niet het geval is. Bestaande data van verschillende overheidsinstellingen kunnen zoveel mogelijk gerecombineerd worden om er nieuwe inzichten uit te puren die van nut kunnen zijn bij het creëren van Symbiose tussen bedrijven en het sluiten van kringlopen (intelligente datamining). De geaggregeerde data op materiaal- of sectorniveau neemt de OVAM mee in de beleidsmonitoring omtrent symbiose als onderdeel van CE.

Het ultieme beleidsdoel van het online symbioseplatform is om een dynamiek te creëren waardoor bedrijven actief én confidentieel hun informatie over hun reststromen met elkaar gaan delen om zo samen met de matchmakers van het Symbioseteam op zoek te gaan naar winstgevende business cases. Zo realiseren we zowel ecologische als economische meerwaarde, omdat materialenkringlopen gesloten worden, minder schaarse primaire grondstoffen ontgonnen moeten worden en de economie zo evolueert naar een circulaire materialeneconomie met minder verspilling van schaarse primaire grondstoffen.

Symbiose draagt zo cruciaal bij aan de beleidsprioriteit binnen de Beleidsnota Omgeving (2014-2019), m.n. het sluiten van materiaalkringlopen door het stimuleren van afzet van nevenstromen ter vervanging van primaire grondstoffen. Dit is een essentieel kenmerk van de Circulaire Economie.

Symbiose 2019-2021: uitrol online symbioseplatform

We verwachten dat het online symbioseplatform begin 2019 zal kunnen uitgetest worden via allerhande symbioseworkshops met bedrijven, kenniscentra en technologieleveranciers...

De OVAM voorziet sinds 2016 voor 100% financiële middelen om het symbioseplatform verder te zetten. Vanaf 2019 zullen we via het gebruiksvriendelijk online symbioseplatform actief draagvlak zoeken bij de industrie om private financiering aan te trekken om op termijn de huidige 100% publieke financiering af te bouwen naar een publiek-private samenwerking.

Meer info?

Hebt u interesse in de hoogwaardige valorisatie van uw afval- of nevenstromen? Surf dan naar www.smartsymbiose.com of stel uw vraag aan symbiose@ovam.be